Soy Ağacında 1300’lü Yıllara Ulaşmanın Formülü Nedir?
E-Devlet üzerinden erişime açılan Alt-Üst Soy Bilgisi hizmeti, vatandaşların aile kökenlerini 1800’lü yılların ortalarına kadar takip etmesine imkan tanıyor. Birçok kişi için bu bilgi kâfi olsa da, geçmişini çok daha eski tarihlerde arayanlar için süreç burada bitmiyor. Kayserili araştırmacı Hayri Şişlioğlu, on yıl süren titiz çalışmaları sonucunda kendi soy ağacını 1300’lü yıllara kadar ulaştırmayı başardı. Pekala, resmi kayıtların bittiği yerden daha geriye gitmek için hangi yollar izlenmeli?
E-Devlet Üzerinden Soy Bilgisi ve 1904 Nüfus Sayımı Sınırı
Türkiye’de çağdaş manada birinci resmi nüfus sayımı 1904 yılında gerçekleştirilmiştir. E-Devlet üzerindeki soyağacı dataları, bu tarihte hayatta olan en yaşlı aile büyüklerinden başlar. Örneğin, 1904 yılındaki sayımda 80 yaşında olan bir aile büyüğünüz sisteme kaydedilmişse, onun doğum yılı olan 1840’lı yıllara kadar ulaşmanız mümkün hale gelir. Lakin bu sistem, 1904’ten evvel vefat etmiş olan şahısları kapsamadığı için araştırmalar çoklukla bu noktada tıkanmaktadır.
Osmanlı Tapu Kayıtları ile İki Nesil Daha Geriye Gitmek
E-Devlet datalarının yetersiz kaldığı noktada, Osmanlı devrinden kalma tapu kayıtları devreye girmektedir. Osmanlı Devleti’nde tapu kayıtları ortalama olarak 1850’li yıllardan itibaren sistemli bir biçimde tutulmaya başlanmıştır. Bu kayıtlar, yalnızca arazi mülkiyetini değil, mülk sahiplerinin baba isimlerini ve aile kökenlerini de içerdiği için araştırmacılara yaklaşık iki jenerasyon daha geriye gitme fırsatı sunar. Bu bilgilere ulaşmak isteyen vatandaşların, Turgut Özal devrinde (1985 yılından itibaren) tanınan haklar çerçevesinde ilgili tapu kurumlarına dilekçe ile müracaat etmeleri gerekmektedir.
1300’lü Yıllara Ulaşmanın Anahtarı: Şer’iyye Sicilleri ve Devlet Arşivleri
Daha da derin bir araştırma yapmak isteyenler için en kritik kaynaklar, eski mahkeme kayıtları olan Şer’iyye Sicilleri’dir. Şer’iyye Sicilleri, o periyottaki her türlü tüzel süreci, miras paylaşımlarını ve toplumsal kayıtları barındırdığı için aile isimlerine yahut yerleşim bilgilerine dair somut datalar sunabilir. Bu kayıtların büyük bir kısmı günümüzde Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü bünyesinde araştırmacıların hizmetine sunulmaktadır.
1300’lü yıllara kadar uzanan bir soyağacı oluşturmak, bu dokümanlar ortasındaki küçük ipuçlarını birleştirmekle mümkündür. Lakin bu süreçte Osmanlı Türkçesi bilmek ya da uzman yardımı almak gerekebilir. Unutulmamalıdır ki, bu tıp derinlemesine araştırmalar büyük bir sabır ve titizlik gerektirmektedir. Şayet yanlışsız ipuçları takip edilirse, aile tarihini yüzlerce yıl geriye taşımak hayal olmaktan çıkmaktadır.
Kaynak: İndir
